Ευφυΐα και ευτυχία V: η περίπτωση της υψηλότερης ευφυΐας

Ας επιχειρήσω μια μικρή ανακεφαλαίωση πριν συνεχίσω στο επόμενο θέμα της ενότητας που ανοίξαμε:
  • πολλοί υποστηρίζουν ότι κάποιος που δεν είναι σε θέση να καταλαβαίνει πολλά από όσα συμβαίνουν γύρω του, είναι πιο ευτυχισμένος. Πολλά όμως ερωτήματα απορρέουν από μια τέτοια θέση.
  • υπάρχουν πολλές προσεγγίσεις στην ευφυΐα (ψυχομετρική, κτλ), ανάλογα με το ποια πεδία περιλαμβάνει και πώς σχετίζονται αυτά μεταξύ τους.
  • η ψυχομετρική νοημοσύνη είναι μεν επιστημονικά-στατιστικά άρτια προσέγγιση, αλλά προσφέρει μικρό εύρος πεδίων-τομέων νοημοσύνης, αδικεί πολλούς πληθυσμούς και επίσης προωθεί μια εμμονή με την καταμέτρηση μέσω των αρκετά αμφίβολων τεστ
  • θεωρίες όπως της πολλαπλής νοημοσύνης ή η τριαρχική θεωρία έχουν διευρύνει το φάσμα των ικανοτήτων που πρέπει να περιλαμβάνει η έννοια της νοημοσύνης, δίνοντας μεγαλύτερο εύρος και πιο πρακτική και εφαρμόσιμη σκοπιά- ωστόσο χρειάζονται έρευνες για να επιβεβαιώσουν την επιστημονική τους ορθότητα, και η τεχνολογία έχει ήδη καταδείξει ότι τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά (π.χ. μαγνητικές τομογραφίες των λειτουργιών του εγκεφάλου)
  • για να επιτύχει κάποιος στη ζωή του δεν αρκεί να έχει μόνο υψηλή ευφυΐα αλλά και άλλες ικανότητες, όπως τη δημιουργικότητα και μια πιο πρακτική χρήση της ευφυΐας αυτής, σε χρήσιμα ζητήματα της ζωής.
Τί γίνεται όμως στην περίπτωση της υψηλής ευφυΐας;

Όσοι έχουν ερευνήσει το θέμα της χαρισματικότητας, συμφωνούν ότι δεν αρκεί η υψηλή νοητική λειτουργία για να εκδηλωθεί μια υψηλότερη του μέσου όρου ικανότητα σε έναν τομέα ή περισσότερους. Χρειάζονται υψηλά κίνητρα, δημιουργικότητα και φυσικά περιβαλλοντικοί παράγοντες. Έτσι, η συνταγή για την επιτυχία φαίνεται να είναι πολυπαραγοντική.

Είναι όμως τα άτομα αυτά επιτυχημένα και στο ενδοπροσωπικό και διαπροσωπικό επίπεδο; Η παγκόσμια βιβλιογραφία και έρευνα μας καταδεικνύει ότι τα άτομα αυτά που έχουν επιδόσεις υψηλότερες από τον μέσο όρο ενδέχεται να παρουσιάσουν και προβλήματα ή δυσκολίες στο συναισθηματικό και κοινωνικό πεδίο, όπως για παράδειγμα:
  • τελειομανία, υπερβολική αυστηρότητα
  • υπέρμετρη κριτική τάση στον εαυτό και τους άλλους
  • τάση για ανεξάρτητη εργασία
  • υπερευαισθησία ως προς τις αισθήσεις
  • υπερευαισθησία για κοινωνικά ζητήματα (π.χ. δικαιοσύνη)
  • περιέργεια
  • ανταγωνιστική τάση
  • ιδεαλισμός
  • πλήξη και απόσυρση, αν δεν έχουν διανοητικές προκλήσεις
  • τάση για απόκρυψη των ταλέντων, για ευκολότερη ενσωμάτωση με το σύνολο.
Το να είσαι διαφορετικός από το υπόλοιπο σύνολο οπωσδήποτε επιφέρει δυσκολίες στο συναισθηματικό κόσμο και στον κοινωνικό βίο ενός ανθρώπου. Ας σκεφτούμε πώς θα νιώθαμε αν μας τοποθετούσαν σε 1-2 μικρότερες τάξεις στο σχολείο, ανάμεσα σε παιδιά πιο ανώριμα από εμάς, γενικώς ή σε κάποιους τομείς. Η εξωτερικευμένη συμπεριφορά ή η απομόνωση θα ήταν εξαιρετικά πιθανό να συμβεί. Ωστόσο, το να είναι κάποιος εξαιρετικά καλός σε κάτι δε σημαίνει απαραίτητα ότι θα είναι κοινωνικά δυσλειτουργικός ή με εσωτερικά προβλήματα, ενδέχεται να έχει την ικανότητα να διαχειρίζεται τα συναισθήματά του πολύ αποτελεσματικά.

Άρα, παρατηρούμε ότι η ύπαρξη κάποιου ταλέντου, χαρίσματος ή γενικότερα υψηλότερης νοημοσύνης δεν προστατεύει από τα ενδεχόμενα προβλήματα (ίσα ίσα η διαφορετικότητα αυτή μπορεί να δημιουργεί προβλήματα ή τέλοσπάντων να τα μεγενθύνει). Παρ'όλα αυτά, όπως είδαμε και νωρίτερα, η χρήση λογικής σκέψης μπορεί να βοηθήσει στην ενίσχυση της αυτοπεποίθησης και στην αντιμετώπιση ενός σχετικού προβλήματος- χωρίς να εννοούμε βέβαια ότι η νοημοσύνη κρατάει τα κλειδιά της ψυχικής υγείας. Μάλιστα συχνά τα άτομα αυτά, καθώς βλέπουν τα πράγματα πιο περίπλοκα και με μεγαλύτερη ευαισθησία, μπορεί να ξεπερνούν τα προβλήματα με πιο αργό ρυθμό από ένα άτομο μέτριας νοημοσύνης.

Έτσι, καταλήγουμε ότι οι υπερευφυείς άνθρωποι δεν έχουν ανοσία στα προβλήματα και η ύπαρξη μιας ανώτερης ικανότητας δεν εξυπακούεται και συναισθηματική ευτυχία. Δε χρησιμοποιούν όλοι τη νοημοσύνη τους για τα πρακτικά ζητήματα της ζωής. Έτσι, ενδέχεται να δούμε έναν επιστήμονα φυσικής- ιδιοφυία, που όμως να μην έχει αρκετές κοινωνικές δεξιότητες ώστε να κάνει φίλους. Ή έναν καταπληκτικά ταλαντούχο πιανίστα με προβλήματα αυτοπεποίθησης.

Προς το παρόν δεν μπορούμε να διεξάγουμε ακόμα συμπεράσματα, μέχρι να αποκρυπτογραφήσουμε πλήρως τη λειτουργία των συναισθημάτων, κάτι το οποίο, παρ'όλη την πρόοδο της τεχνολογίας (ανιχνευτές νευροδιαβιβαστών, πολύπλοκοι τομογράφοι, κτλ). Τότε θα καταλάβουμε περισσότερο τη σχέση ανάμεσα στη νόηση και το συναίσθημα.

Υπάρχει όμως ένα άλλο είδος ευτυχίας που αξίζει να δούμε στο τελευταίο μας μέρος, ένα είδος που είναι ανεξάρτητο από την κοινωνική ζωή και τα συναισθήματα: η δημιουργική αυτοπραγμάτωση.

Πριν κλείσουμε το παρόν θέμα όμως, ας δούμε μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα επιστημονική ανακάλυψη για τη σχέση ανάμεσα στη δημιουργικότητα, την ευφυΐα και την ψυχοπαθολογία:
Όπως αναφέρεται σε δημοσίευμα του επιστημονικού περιοδικού NewScientist, μετά από έρευνες, ο Σζάμπολκς Κέρι από το Semmelweis University της Βουδαπέστης εντόπισε ένα γονίδιο που σχετίζεται με την ανάπτυξη του εγκεφάλου, την επονομαζόμενη νεουρεγκιουλίνη 1, η οποία έχει αποδειχθεί ότι αυξάνει ελαφρώς τον κίνδυνο εκδήλωσης σχιζοφρένειας. Η μετάλλαξη του συγκεκριμένου γονιδίου επηρεάζει την πρωτεΐνη της νεουρεγκιουλίνης 1 που εκκρίνεται στον εγκέφαλο και ευθύνεται για την εκδήλωση ψυχώσεων, την ασθενή μνήμη και την ευαισθησία στην κριτική. Το 50% περίπου των υγιών Ευρωπαίων διαθέτουν ένα αντίτυπο του μεταλλαγμένου αυτού γονιδίου, ενώ το 15% διαθέτουν δύο. Μετά από έρευνα στην οποία συμμετείχαν 200 φοιτητές, ο Κέρι διαπίστωσε ότι τα άτομα που διέθεταν δύο αντίτυπα της νεουρεγκιουλίνης 1 έτειναν να έχουν καλύτερες επιδόσεις στα τεστ δημιουργικότητας σε σύγκριση με τους υπόλοιπους. Περισσότερο δημιουργικοί αποδείχθηκαν και όσοι είχαν ένα αντίτυπο σε σύγκριση με αυτούς που δεν διέθεταν κανένα. Ωστόσο, δεν είναι ακόμη γνωστός ο ακριβής τρόπος με τον οποίο η νεουρεγκιουλίνη επηρεάζει τη δημιουργικότητα. Οι εθελοντές με δύο αντίτυπα του μεταλλαγμένου γονιδίου δεν είχαν περισσότερες πιθανότητες από τους υπόλοιπους να εκδηλώσουν διάφορες ψυχώσεις. Αυτό σημαίνει ότι η συσχέτιση της μετάλλαξης με την ψυχική ασθένεια δεν εξηγεί πλήρως τη συσχέτισή της με τη δημιουργικότητα, υποστηρίζει ο Κέρι. Αυτό που υποθέτει ο Κέρι είναι ότι το μεταλλαγμένο γονίδιο επηρεάζει τον προμετωπιαίο φλοιό, μια περιοχή του εγκεφάλου που καθορίζει τη διάθεση και τη συμπεριφορά. Η μεταβολή αυτή είναι δυνατόν να πυροδοτήσει σε άλλους τη δημιουργικότητα και σε άλλους τα ψυχωτικά παραληρήματα. Η ευφυΐα φαίνεται να είναι ένας από τους παράγοντες που καθορίζουν εάν η μετάλλαξη της νεουρεγκιουλίνης 1 θα οδηγήσει σε εκδήλωση δημιουργικών ή ψυχωτικών τάσεων. Οι συμμετέχοντες στην έρευνα του Κέρι είχαν σε γενικές γραμμές υψηλότερο δείκτη ευφυΐας από το μέσο όρο. Αντίθετα, μια μελέτη οικογενειών με ιστορικό σχιζοφρένειας έδειξε ότι η ίδια μετάλλαξη σχετίζεται με χαμηλότερο δείκτη ευφυΐας και ψυχωτικά συμπτώματα.

"Μέσα από την κλινική μου εμπειρία έχω διαπιστώσει ότι τα άτομα με υψηλότερο IQ έχουν μεγαλύτερες διανοητικές δυνατότητες για να αντεπεξέλθουν στις ψυχωτικές τους εμπειρίες, καθώς δεν αρκεί μόνο να νιώθεις αυτά τα συναισθήματα, πρέπει να μπορεί και να τα επικοινωνείς"
επισημαίνει ο Κέρι.

Σχόλια

Ο χρήστης Juanita La Quejica είπε…
Δίκοπο μαχαίρι δηλαδή η νεουρεγκιουλίνη 1 τελικά.
Ιδιαίτερα ενδιαφέροντα τα τελευταία σου posts γύρω από την ευφυΐα.
Ο χρήστης Καλλη είπε…
Ευχαριστώ Χουανίτα!

Αναμένουμε νεότερα δεδομένα για να επιβεβαιωθούν-διασταυρωθούν αυτά τα ευρήματα. Ίσως λοιπόν να βρισκόμαστε μπροστά σε μια σημαντική εξήγηση της προσωπικότητας πολλών δημιουργικών ατόμων στην ιστορία της ανθρωπότητας!